Ο συγγραφέας των εκδόσεων Στερέωμα Ματιάς Ενάρ στην 14η Διεθνή Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης

Η παρουσία του Ματιάς Ενάρ στη Θεσσαλονίκη, και η εξαιρετικής πυκνότητας και βάθους συνομιλία του με την μεταφράστριά του στα ελληνικά Σοφία Διονυσοπούλου, μπροστά σ’ ένα πολυπληθές κοινό, ήταν μια εμπειρία ξεχωριστή.

enard

Ο συγγραφέας της βραβευμένης με το Goncourt «Πυξίδας» μίλησε για το συναρπαστικό μυθιστόρημά του και τις πηγές της έμπνευσής του: όχι μόνο την Σεχραζάντ, την αφηγήτρια του κλασικού αραβικού αριστουργήματος «Χίλιες και μία νύχτες», η οποία, για να σώσει τη ζωή της, διηγείται ιστορίες στον σουλτάνο όλη τη νύχτα, ως το πρωί, αλλά και τον Μαρσέλ Προυστ, που μετέτρεψε τη μνήμη σε κινητήρια δύναμη του έργου του. «Οι ‘Χίλιες και μία νύχτες’ είναι το βιβλίο της νύχτας, το βιβλίο της πάλης ενάντια στο θάνατο…», είπε ο Ενάρ. «Χωρίς εκείνο το όνειρο της Ανατολής (το όνειρο στα Αραβικά, στα Περσικά, στα Τουρκικά, το όνειρο χωρίς εθνικότητα το οποίο ονομάζουμε Ανατολή) δεν θα υπήρχε Προυστ, δεν θα υπήρχε ‘Αναζήτηση του χαμένου χρόνου’».

Enard 1
Η «Πυξίδα» δεν είναι ένα βιβλίο αυστηρά γαλλικό στην προοπτική του. Ο Ενάρ έχει περάσει μεγάλα διαστήματα στη Δαμασκό, τη Βηρυτό, την Τεχεράνη και σήμερα ζει στη Βαρκελώνη, όπου εγκαταστάθηκε εδώ και δεκαπέντε περίπου χρόνια. Μπορεί να είναι βυθισμένος στη γαλλική λογοτεχνία και το ιδιαίτερο γαλλικό ύφος, αλλά διακρίνεται από τους συμπατριώτες του για την βαθιά του γνώση της περσικής και της αραβικής γλώσσας και της γραμματείας τους. Και, όπως και στο μυθιστόρημά του “Zone” (ένα έργο πεντακοσίων σελίδων που μοιάζει να γράφτηκε με μιαν ανάσα, αν όχι σε μια μονάχα πρόταση), η ομορφιά της «Πυξίδας» έγκειται στο εύρος και την πυκνότητα του οράματος του συγγραφέα, στον αραχνοΰφαντο τρόπο με τον οποίο φέρνει στο προσκήνιο πλήθος διαφορετικών κόσμων, οι οποίοι γειτονεύουν και επικοινωνούν διανοητικά μέσω του οργιώδους πνεύματος του αφηγητή της ιστορίας, ενός Αυστριακού μουσικολόγου, ονόματι Φραντς Ρίτερ.
Ο Ενάρ αρνείται να επιτρέψει σε ένα μέρος του κόσμου ή σε μία κουλτούρα να επιβάλλουν την απόλυτη εξουσία τους στα υπόλοιπα. Αυτό δεν σημαίνει πως είναι εναντίον της παγκοσμιοποίησης, αφού η παγκοσμιοποίηση «συνιστά το παρόν και το μέλλον μας και είναι τουλάχιστον αφελές να του αντιστρατευόμαστε, γιατί θα είναι σαν να τα βάζουμε με την ιστορία». Όμως, παρότι η «Ανατολή» του αποδεικνύεται ένας μύθος που είναι αδύνατον να ευθυγραμμιστεί με την τρέχουσα πραγματικότητα, παρότι συγγραφική του επιδίωξη είναι να «αναδιατυπώσει το αίτημα για μια συνομιλία με την ετερότητα, με το διαφορετικό, με το εν πολλοίς ανεξιχνίαστο», παρότι η εξερεύνηση του «άλλου» είναι «αενάως διαψευδόμενη και διαψεύδουσα» ο συγγραφέας επιμένει. Σκοπός του είναι να υποδείξει στους αναγνώστες του με ποιον τρόπο θα μπορούσαν και οι ίδιοι να ενστερνιστούν πολλές αντιφατικές πραγματικότητες. Ή, όμως έγραψε ο κριτικός Jeffrey Zuckerman στο περιοδικό “The New Republic” να δώσει ένα έργο ικανό να λειτουργήσει «ως αντίδοτο στην ισλαμοφοβία της Ευρώπης».
«Ολόκληρη η Συρία, το Χαλέπι, η Δαμασκός, η Παλμύρα, οι έρημοι και οι οάσεις, τα μυστηριώδη ξενοδοχεία και οι αρχαιολογικοί χώροι και κυρίως οι άνθρωποι, στοιχειώνουν το βιβλίο του Ενάρ, όπως στοιχειώνουν και τις αναμνήσεις του κεντρικού του ήρωα, θυμίζοντάς του, και θυμίζοντάς μας, πόσο κοντά είναι η Ανατολή για τους Ευρωπαίους, και πόσο ξένη παραμένει ακόμη», έγραψε χαρακτηριστικά η Κατερίνα Σχινά στο ηλεκτρονικό περιοδικό «Ο αναγνώστης». «Τόπος που γοήτευσε, ενέπνευσε και προσέλκυσε αναρίθμητους Ευρωπαίους τυχοδιώκτες, καλλιτέχνες και μεγαλοφυίες, αλλά που δεν τους χαρίστηκε∙ τόπος που διαφύλαξε ζηλότυπα την ουσία του∙ πηγή αφειδούς δανεισμού για την δυτική κουλτούρα (ο Γκαίτε και το Δυτικό-Ανατολικό ντιβάνι, ο Μότσαρτ και τα σεράγια του, ο Λιστ, ο Μπετόβεν, ο Ουγκώ, ο Λαμαρτίνος, ο Μπαλζάκ και το βιβλίο του για το όπιο, ο Φλωμπέρ και τα ταξίδια του στην Ανατολή, ο Ρεμπώ, ο Πεσσόα…) αλλά και αντιδανειζόμενη, όταν κάτι δυτικό μαστιγώνει τη φαντασία της (αρκεί, νομίζω, ανάμεσα στα πολλά παραδείγματα, να θυμηθούμε ότι ο οθωμανός διπλωμάτης Χαλίλ Πασάς παράγγειλε από τον Κουρμπέ τον διάσημο πίνακά του «Η καταγωγή του κόσμου»). Αλλά και σύμβολο του Άλλου, αεί διαφεύγον αντικείμενο ενός συνεχούς και διακαούς πόθου. Δεν υπάρχει σύγκρουση πολιτισμών, διατρανώνει ο Ενάρ με το βιβλίο του. Ανατολή και Δύση πάντα συμπλέκονταν, πάντα επικοινωνούσαν, πάντα έλιωναν η μια μέσα στην άλλη. Νότες, κείμενα και εικόνες κυκλοφορούν αενάως από τον ένα κόσμο στον άλλον, αναζητώντας ‘τον Άλλον για να μεταμορφώσουν τον Εαυτό’».

Facebook Image
Back to top